W przeddzień Święta Niepodległości, tj. 10 listopada 1928 r. w Baranowie uroczyście świętowano 10-tą rocznicę odzyskania niepodległości. Po patriotycznym nabożeństwie za Ojczyznę, na placu przed kościołem posadzono Dąb Wolności – małe drzewko mające na wieki przypominać o patriotycznej rocznicy. Ów dąb rośnie na swoim miejscu do dzisiejszego dnia. Dla upamiętnienia tego wydarzenia obok drzewka postawiono granitowy kamień, na którym umieszczono napis: „Dla upamiętnienia 10-ciolecia wskrzeszenia niepodległości Polski dziatwa szkół gminy Wola Czołnowska drzewko to zasiała 11 listopada 1928 r.”.
Wtedy pojawił się również pomysł postawienia w tym miejscu bardziej okazałego postumentu, będącego symbolem niepodległości. Nie wiadomo czyj to był pomysł. Możliwe, że wymyślił to ówczesny dyrektor szkoły – Leonard Kryk, a być może proboszcz – ksiądz Józef Tuz. Obie te postacie odgrywały czołową rolę w społecznym komitecie budowy pomnika.
W ciągu dwóch lat zbierano składki od mieszkańców Baranowa i opracowano projekt. W końcu zdecydowano się wystawić pomnik, co nastąpiło w roku 1930 – dokładnie 10 lat od bitwy warszawskiej i pamiętnego pobytu Naczelnika Państwa w Baranowie, w sierpniu 1920 r. Pomnik był na miarę ówczesnych możliwości finansowych i technicznych. Jak przekonaliśmy się podczas prac renowacyjnych, jego konstrukcję stanowiły głazy, których nie brakuje na okolicznych polach do dzisiaj. Zostały one zalane zaprawą cementową, a następnie całość otynkowano.
Odsłonięcie postumentu nastąpiło 30 listopada 1930 r. Granitowy kamień, który znajdował się wcześniej w tym miejscu, wmurowano w podstawę pomnika. Na pomniku umieszczono tablicę z nazwiskami mieszkańców Baranowa i okolicznych wsi, którzy zginęli walcząc w obronie Polski w 1920 r.
W maju 1935 r., gdy zmarł marszałek Józef Piłsudski, przy pomniku odbyły się uroczystości upamiętniające wielkiego przywódcę. Przypominano jego pobyt w tym miejscu w 1920 r.. Wtedy prawdopodobnie wmontowano niewielką prostokątną tabliczkę przypominającą o Piłsudskim i jego wizerunek w formie metalowego medalionu. Stąd dzisiaj mówimy o pomniku Józefa Piłsudskiego, ale pamiętamy, że symbolizuje on trud całego narodu w odzyskaniu niepodległości.
W latach trzydziestych pomnik został otoczony drewnianym płotkiem, posadzono wokół niego kwiaty i ustawiono ławki.
W 1939 r. wybuchła II wojna światowa, a po wojnie zmieniły się władze opierające swe funkcjonowanie na sojuszu ze Związkiem Sowieckim. W takiej sytuacji pomnik upamiętniający poległych w bitwie warszawskiej nie mógł istnieć. W bliżej nieznanych okolicznościach wyrwana została z pomnika prostokątna tabliczka dotycząca Piłsudskiego (po latach odnaleziona w Puławach ze śladami po pociskach). Zniknęła także tablica z nazwiskami, a sam postument został zapomniany i przez dziesiątki lat stał zarośnięty krzakami i zasłonięty wysokimi drzewami.
Pomnik jednak nie został całkowicie zapomniany. W latach 80-tych, z okazji rocznicy 11 listopada „niewidzialna ręka” po kryjomu namalowała w miejscu wyrwanej tabliczki symbol ukoronowanego orła – nieśmiały ślad istnienia w Baranowie przedstawicieli patriotycznej opozycji.
Dopiero w latach 90-tych, kiedy zmieniły się realia polityczne i Państwo Polskie odzyskało swą suwerenność, nowe władze z ówczesnym wójtem Janem Niedbalskim przywróciły temu miejscu należną rangę i szacunek. Oczyszczono teren z zakrzewień, wycięto wysokie drzewa zasłaniające pomnik. Na nowo otynkowano postument. Niestety nie udało się już przywrócić zaginionej tablicy, na której znajdowały się nazwiska mieszkańców gminy – uczestników wojny obronnej 1920 r. Do dzisiaj te nazwiska pozostają w mroku zapomnienia.
W październiku 2007 r., gdy urząd Wójta Gminy Baranów piastował Robert Gagoś, przystąpiono do gruntownej renowacji i przebudowy pomnika. Dofinansowanie inwestycji pozyskano ze środków Rady Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa w Warszawie. Postument został wzmocniony i pokryty płytami z ciemnego granitu. Głaz z inskrypcją informującą o Dębie Wolności został wyjęty i zastąpiony granitową płytą z identycznym napisem. Całość uzyskała bardziej okazały charakter. Prace zostały wykonane przez pracowników Zakładu Kamieniarsko – Budowlanego „ROMB” z Młynek koło Końskowoli, pod kierownictwem Jana Okonia.
Pomnik służy dzisiaj za główny punkt obchodów wszystkich uroczystości patriotycznych w gminie.
Opracowanie
Pracownicy Gminnej Biblioteki Publicznej w Baranowie
Lokalizacja: Baranów, ul. Rynek Sprawdź lokalizację obiektu na mapie
